خلاصى ارزانى داشت و يا معنى آنست كه چون در حياة موسى به بيت المقدس در نيامده بوديد و الحال ما دون شده‌ايد به آن پس به جهت شكرگزارى اين نعمت سجده كنندگان در اندرون آن رويد و از مجاهد نقل است كه آن باب ششم بود از بيت المقدس كه آن را باب حطه ميگفتند و نزد ابن عباس مراد بسجود ركوعست يعنى در اندرون بيت المقدس در آييد در حالتى كه پشت دو تا كنندگان باشيد و اين قول قريب بمعنى اول است چه ركوع مستلزم تذلل و تواضع است * ( وَقُولُوا حِطَّةٌ ) * و بگوئيد كه مسئله ما و درخواست ما از تو حطه است و اين فعله ايست ماخوذ از حط مانند جلسه و اين لفظ كلمهء استغفار ايشان بود يعنى بيفكن از ما گناهان ما را و گويند معنى آنست كه بگوئيد كه كار ما اينست كه واقع شويم در اينديه و اقامة كنيم و اول اولى و انسب است لقوله * ( نَغْفِرْ لَكُمْ ) * تا بيامرزيم ما مر شما را * ( خَطاياكُمْ ) * گناهان شما را بميامن سجود و دعا و بر هر تقدير حطه خبر مبتداى محذوفست در تقدير اينكه مسئلتنا حطة يا امرك حطة يا امرنا حطة و اين در اصل منصوب است يعنى ( حط عنا ذنوبنا حطة ) و ابدال آن برفع جهت افادهء معنى بقا است كقوله صبر جميل كه در اصل ( اصبر صبرا جميلا ) بوده پس معنى مراد آنست كه ما ثابت و مستمريم در گفتن كلمه حطة كه موضوع است براى طلب مغفرت و خطايا در اصل خطايى بود چون خطايى و نزد سيبويه ابدال ياى زايده بهمزه شده به جهت وقوع آن بعد از الف و بعد از آن به جهت اجتماع همزتين ثانيه بيا مبدل شده و بعد از آن بالف منقلب كشته و همزهء بين الالفين بيا بدلشده و نزد خليل تقديم همزه كرده‌اند بر يا و بعد از آن يا بالف شده و همزه بيا حاصل كه حق سبحانه ميفرمايد كه به گفتن اين كلمه كه مثمر مغفرتست ثابت و راسخ شويد تا خطاياى شما را عفو كنيم * ( وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ ) * و زود باشد كه زياده گردانيم نيكوكاران را در ثواب ايشان از روى تفضل و اگر چه اصل كلام ( نزد الثواب لكم ) است كه عطف باشد بر * ( نَغْفِرْ لَكُمْ ) * لكن امتثال را توبهء مسيء گردانيده‌اند و سبب زيادتى ثواب محسن گردانيده و اخراج آن نموده از صورة جواب بصورة وعد به جهت ايهام به اينكه محسن دايم بصدد اينست و اگر چه فاعل آن نباشد چه جاى آنكه به آن اقدام نمايد يا اشعار به آنكه محسن لا محالة به آن ارتكاب مينمايد و يا آنكه تا مفيد اين معنى باشد كه اين كلمه توبه و مغفرت مسيء است و سبب زيادتى ثواب محسن و نزد عكرمه مراد بكلمهء حطه لا إله الا اللَّه است چه آن حط ذنوب مىكند و اينكه در حديث قدسى واقع شده كه لا إله الا اللَّه حصنى فمن دخل حصنى امن من عذابى مؤيد اين قولست و آنچه از باقر ع مرويست كه ( نحن باب حطتكم ) ايماء است به آنكه مغفرت ذنوب فرع مودت و محبت ما است يعنى كسى كه محب اهل بيت نيست هر چند استغفار كند موجب آمرزش او نميشود حاصل كه چون بنى اسرائيل مامور شدند بگفتار كلمه ( حطه ) كه بمعنى استغفار است از ذنوب * ( فَبَدَّلَ